در برابر اين نظر ، انديشهء ثنويت و دوگانگى است كه از ديرباز ميان افراد بشر ، مخصوصا ميان نژاد آريايى رايج و داير بوده است ؛ آنان پديده‌هاى جهان را به دو دسته « خير و شر » تقسيم نموده و براى هركدام ، خالق جداگانه‌اى فرض مىكردند ؛ آنان با خود چنين مىانديشيدند كه : « بايد ميان خالق و مخلوق ، يك نوع رابطه‌اى وجود داشته باشد و موضوع خلقت و آفريدن ، چيزى منهاى اين ارتباط ممكن نيست . هرگاه آفريدگار ، خوب و نيكخواه باشد ، ديگر شخصى كه ذات او سراپا خير و خوب است ، نمىتواند شرور و بديها را بيافريند و يا لااقل نمىآفريند ، ولى اگر او بدخواه باشد ، جريان برعكس بوده ، خوبيها و نيكيها را ايجاد نمىكند » . از اينجا انديشهء مسألهء ثنويت و انديشهء دوگانگى مبدأ و شرك در خلقت پديد آمد و فاعل خوبيها « اهورامزدا » ( يزدان ) و آفرينندهء شرور و بديها « اهريمن » معرفى شده است « 1 » . پيروان اين مكتب براى تبرئه و پيراسته ساختن خدا از بديها به مبدأ دومى معتقد گرديدند ، ولى چون انديشهء صحيح فلسفى نداشتند ، سرانجام او را به ناتوانى و داشتن شريك و رقيب متهم كردند . آنان طبق گفتار امام هشتم خواستند كه خدا را توصيف كنند ، ولى

--> ( 1 ) . در پاره‌اى از نوشته‌ها ، اهريمن به « شيطان » تفسير شده است ، درصورتىكه اهريمن در مكتب ثنويت ( دوگانه‌پرستى ) ، خالق شرور و بديهاست و هرگز شيطان در عقايد اسلامى ، آفرينندهء چيزى نيست و فقط مىتواند در نفوس عادى وسوسه كند و آنان را به گناه و ناپاكى دعوت نمايد ، آن هم با موافقت و تمايل خود آنها .